Bu gün Azərbaycan ədəbiyyatı, mədəniyyəti və ictimai-siyasi həyatında silinməz izlər qoymuş görkəmli yazıçı, dramaturq, şair və xadim Şıxəli Qurbanovun doğum günüdür. Onun həyat yolu həm cəsur döyüşçi, intellektual alim, həm də xalqı üçün çarpışan fədakar bir ziyalının mübarizəsindən ibarətdir.
Bəyanat Media olaraq bu unudulmaz şəxsiyyətin həyatının maraqlı və dramatik məqamlarını oxucularımız üçün bir araya topladıq.
Cəbhədən elm və sənət zirvəsinə
1925-ci ildə Bakıda qulluqçu ailəsində anadan olan Şıxəli Qurbanov gənc yaşlarında İkinci Dünya müharibəsinin qovğasına düşüb. Leninqraddan başlayaraq Almaniyayadək şərəfli döyüş yolu keçən ziyalı göstərdiyi şücaətlərə görə "İgidliyə görə", "Köniqsberqin alınmasına görə" və "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalları ilə təltif olunub.
Müharibədən sonra təhsilini davam etdirən Ş.Qurbanov 1950-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunu bitirib. "Puşkin və Azərbaycan poeziyası" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb, institutda baş müəllim və dosent kimi fəaliyyət göstərib.
Sevilən səhnə əsərləri və ədəbi irs
Şıxəli Qurbanov təkcə elmi fəaliyyəti ilə deyil, yazdığı bədii əsərlərlə də cəmiyyətin rəğbətini qazanıb:
Pyesləri və komediyaları: 1958–1961-ci illərdə qələmə aldığı "Rəis məşğuldur", "Əcəb işə düşdük", "Özümüz bilərik", "Olmadı elə, oldu belə", "Sənsiz" pyesləri, həmçinin 1966-cı ildə yazdığı məşhur "Milyonçunun dilənçi oğlu" komediyası uzun müddət teatr səhnələrindən düşməyib.
Digər əsərləri: "Bahadır və Sona" librettosunun, eləcə də lirik şeirlərin, poemaların, hekayə və tənqidi məqalələrin müəllifi olub.
Novruz bayramının rəsmi bərpası və təqiblər
Onun adı tariximizə həm də milli bayramımız olan Novruzun qadağalardan sonra ilk dəfə dövlət səviyyəsində bərpaatçısı kimi düşüb. 1967-ci ildə uzun fasilədən sonra Azərbaycanda Novruzun rəsmi şəkildə qeyd olunmasına məhz onun səyləri nəticəsində nail olunub (hərçənd ki, onun vəfatından sonra — 1968-ci ildə bu qadağan edilmişdi).
Milli ruhu və əqidəsi uğrunda ardıcıl mübarizə aparan Şıxəli Qurbanov həyatı boyunca təqiblərlə üzləşib və dörd dəfə sui-qəsd cəhdindən qurtulub. 1967-ci ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan SSR Dövlət mükafatına və "Lenin" ordeninə layiq görülüb.
Stomatoloq kabinetində şübhəli və qəfil ölüm
Şıxəli Qurbanovun həyatı kimi ölümü də sirrlərlə örtülüdür. 1967-ci il mayın 23-də "Sənsiz" pyesinin ictimai baxışı zamanı diş həkiminə getməli olan yazıçı aktyorlara demişdi:
"Gedirəm, əgər gəlməsəm, "Sənsiz"ə baxarsınız mənsiz".
O, dostu, stomatoloq Əliağa Əhmədovun kabinetinə gedib və həkimin vurduğu iynədən sonra 42 yaşında elə yerindəcə dünyasını dəyişib.
Dövrün siyasi mühitində bu ölüm sadə bədbəxt hadisə kimi qəbul edilməyib. Yazıçının qızı Gülnarə Qurbanova illər sonra açıqlamasında bildirib ki, vəzifə iddialarında olan qüvvələr tərəfindən bu ölüm dövlət səviyyəsində planlaşdırılıb və ona qəsdən sianid turşusu vurulub.
Görkəmli ziyalı Fəxri xiyabanda dəfn olunub. Bakının küçələrindən birinə onun əbədi xatirəsi olaraq Şıxəli Qurbanovun adı verilib.