Beyanat.az xəbər verir ki, bu gün Azərbaycanın hərb tarixinin ən parlaq, eyni zamanda ən faciəvi simalarından biri — görkəmli hərbi xadim, briqada komandiri Cəmşid Naxçıvanskinin anadan olmasının 131-ci ildönümüdür.
1895-ci il avqustun 23-də Naxçıvanda hərbçi ailəsində dünyaya göz açan Cəmşid xan, hələ uşaq yaşlarından mükəmməl təhsil alıb. Anası Fərrantac xanımın sayəsində 7 yaşında doğma dilində yazmağı, fransız dayəsinin köməyi ilə isə rus və fransız dilli ədəbiyyatı sərbəst mənimsəyib. Tiflis Kadet Korpusunu və Yelizavetqrad Qvardiya Məktəbini uğurla bitirən gənc zabit, Birinci Dünya müharibəsində böyük şücaətlər göstərib. Döyüşlərdə üç dəfə yaralanmasına baxmayaraq, "Brusilov cəbhəsi"nin yarılmasında göstərdiyi igidliyə görə gümüş silahla və 2-ci dərəcəli "Müqəddəs Anna", "Müqəddəs Stanislav", eləcə də "Müqəddəs Georgi" ordenləri ilə təltif edilib.
Bakının azad olunması və Qarabağ cəbhəsi
Cənub-Qərb cəbhəsi dağıldıqdan sonra komandiri olduğu süvari alayı ilə birlikdə Vətənə qayıdan Cəmşid Naxçıvanski, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) ordu quruculuğunda müstəsna rol oynayıb.
1918-ci il sentyabrın 15-də Qafqaz İslam Ordusu ilə çiyin-çiyinə Bakının daşnak-bolşevik və ingilis qüvvələrindən təmizlənməsində birbaşa iştirak edib.
1920-ci ilin martında Hərbi nazir Səməd bəy Mehmandarovun əmri ilə II Qarabağ süvari alayının komandiri təyin olunub və Şuşada erməni daşnaklarının qiyamının yatırılmasında böyük hərbi məharət nümayiş etdirib.
Milli hərbi kadrların banisi və akademik fəaliyyət
Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Nəriman Nərimanovun teleqramı ilə Bakıya çağırılan Cəmşid Naxçıvanski, Birləşmiş Komanda Məktəbinin rəisi və ilk milli atıcı diviziyasının komandiri olub. O, general Əliağa Şıxlinski ilə birlikdə ana dilində nəşr olunan "Hərbi bilik" jurnalının redaktorluğunu edərək yüzlərlə azərbaycanlı zabitin yetişməsinə töhfə verib.
Moskvadakı Frunze adına Ali Hərbi Akademiyanı fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra orada müəllim saxlanılan general, ümumi taktika kafedrasına rəhbərlik edib və 1935-ci ildə "briqada komandiri" (kombrig) rütbəsinə yüksəlib.
Stalin repressiyası və "Kommunarka" faciəsi
1930-cu illərin ortalarında Stalin rejiminin amansız repressiya maşını Cəmşid Naxçıvanskidən də yan keçməyib. İranda yaşayan və şah qvardiyasında xidmət edən qardaşları Kəlbəli xan və Davud xanla əlaqədə, guya "casus-təxribat şəbəkəsi" yaratmaqda ittiham olunan general həbs edilib.
Məhkəmənin qərarı ilə güllələnən Cəmşid Naxçıvanskinin cənazəsi Moskva yaxınlığında, NKVD-nin "Kommunarka" adlı gizli poliqonundakı qardaşlıq məzarlığında dəfn edilib.
Xatirəsi qəlblərdə yaşayır
Sovet rejiminin ləkələməyə çalışdığı böyük sərkərdənin adı bu gün müstəqil Azərbaycanda böyük ehtiramla anılır. Bakıdakı Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Lisey, paytaxt küçələrindən biri və Naxçıvandakı xatirə muzeyi onun xalqımızın hərb tarixindəki silinməz izinin bariz sübutudur.